Тұран университеті Өзбекстанның Ұлттық инновациялық жүйесін жаңғырту жобасы аясында «TechnoParks Reload» бағдарламасын іске асыру жөніндегі консорциум құрамында келісімшартқа қол қойды

Тұран университеті халықаралық консорциум құрамында келісімшартқа қол қойып, Өзбекстанның 13 өңірлік технопаркін терең трансформациялауға бағытталған стратегиялық бастама — TechnoParks Reload бағдарламасының ауқымды кезеңінің басталғанын жариялайды.

Аталған бағдарлама Өзбекстан Республикасында жүзеге асырылған Ұлттық инновациялық жүйені жаңғырту жобасы (Modernization of the National Innovation System, MUNIS) аясындағы DeepTech Accelerator бастамасының логикалық жалғасы болып табылады. Осы кезеңде классикалық стартап-акселератор құралдары мен жүйелі технологиялық трансфертті біріктіретін TTA (Tech Transfer Accelerator) гибридті моделі сәтті түрде сынақтан өтті. Бұл кезең жобаның әдіснамалық негізін қалыптастырды, ал TechnoParks Reload бағдарламасын іске асыру нақты институционалдық өзгерістерге көшу кезеңін білдіреді.

TechnoParks Reload: инфрақұрылымнан экожүйеге

TechnoParks Reload — бұл жекелеген жетілдірулер емес, технопарктердің басқару және экономикалық модельдерін кешенді қайта жүктеу. Бағдарламаның негізгі мақсаты — технопарктерді жалға беру мен ренталық қызметке негізделген нысандардан инновациялар, стартаптар және инвестициялар үшін «бір терезе» қағидаты бойынша жұмыс істейтін толыққанды өңірлік орталықтарға айналдыру.

Бағдарламаның негізінде университеттер, бизнес, инвесторлар мен мемлекет арасындағы жүйелі әрі белсенді өзара іс-қимылды көздейтін Open Innovation (ашық инновациялар) философиясы жатыр.

Бағдарламаның құрылымы үш негізгі блоктан тұрады:

• технопарктердің инновациялық және басқарушылық экожүйесін диагностикалау;
• басқарушы командалар мен менеджменттің біліктілігін арттыру;
• технопарк командаларын инвестициялық қауымдастықтарды, яғни жергілікті инвесторлар клубтарын қалыптастыруға даярлау.

Әсіресе үшінші блок — Community Building — инновациялық экожүйелердің тұрақтылығы үшін ең күрделі әрі шешуші элемент ретінде ерекше назарға алынған.

Жобаның географиясы және негізгі байқаулар

Бағдарлама аясында команда Өзбекстанның барлық дерлік өңірлерін қамтып, келесі қалалардағы технопарктерді аралады:

Ферғана, Әндіжан, Гулистан, Ахангаран, Жизақ, Наманган, Қарши, Термез, Самарқанд, Науаи, Бұхара, Үргеніш және Нукус.

Жүргізілген талдау көрсеткендей, технопарктердің басты мәселесі инфрақұрылымда емес. Заманауи сәулет, футуристік дизайн және жақсы жабдықталған кеңістіктер көп жағдайда бар. Алайда сыртқы келбеттің артында басқарушылық және экономикалық жүйелік теңгерімсіздік анықталады.

Формалды түрде технопарктер мемлекеттік мекемелер ретінде жұмыс істейді, бірақ іс жүзінде олар экономикалық тұрғыдан тұрақсыз мемлекеттік-жекеменшік әріптестік моделіне ұқсайды. Нәтижесінде басқарушы командалар тиімді бизнес-модельдерсіз базалық операциялық шығындарды жабуға мәжбүр болып, бұл қарыздардың өсуіне және кәсіби күйзеліске алып келеді. Қазіргі форматта бұл модель ұзақ мерзімді тұрғыда орнықты емес.

Өңірлік айырмашылықтар және үздік тәжірибелер

Сапар барысында айқын өңірлік айырмашылықтар мен өсу нүктелері анықталды:

Ферғана аңғары — жастардың жоғары мотивациясын, тілдік дағдылардың дамуын және технологиялық кәсіпкерлікке деген шынайы қызығушылықты көрсетті;

Гулистан — бизнес-қоғамдастықпен және өңірлік институттармен өзара іс-қимыл тұрғысынан әлеуеті жоғары, алайда әзірге толық іске асырылмаған;

Қарши — табысты тәжірибенің үлгісі: бизнес саласынан шыққан басшы басқаратын технопарк табысты модельді, deep tech-стартаптардағы үлесті және нақты инновациялық өндірісті жүзеге асырып отыр;

Үргеніш пен Нукус — агротехнология саласындағы жеке бизнес-инкубаторлардың қызметі арқылы тұрақты кәсіпкерлік қауымдастықтардың қалыптасқанын көрсетті.

TechnoParks Reload бағдарламасындағы Тұран университетінің рөлі

Тұран университеті TechnoParks Reload бағдарламасында халықаралық консорциум құрамындағы негізгі академиялық және сараптамалық серіктес ретінде қатысады.

Жоба аясында университет технопарктерді трансформациялау бойынша әдіснамалық және сараптамалық қолдау көрсетеді, өңірлік инновациялық экожүйелерді диагностикалауға қатысады, технопарк командаларының басқарушылық құзыреттерін дамытуға және университеттік ғылым мен білімді инновациялық инфрақұрылым тәжірибесіне интеграциялауға үлес қосады.

Сонымен қатар университет Open Innovation қағидаттарын енгізуге және университеттер, стартаптар, инвесторлар мен кәсіпкерлік қауымдастық арасындағы тұрақты байланыстарды қалыптастыруға ерекше көңіл бөледі.

Стратегиялық қорытынды

TechnoParks Reload бағдарламасының қорытындысы бойынша негізгі тұжырым жасалды: мемлекет меншік иесі, стратегиялық бағыттаушы және даму басымдықтары мен KPI белгілейтін реттеуші рөлін сақтауы тиіс. Ал технопарктердің операциялық басқаруын нарықтық құзыреттері бар, өңірді жақсы білетін және нәтиже үшін жауапкершілік алатын жергілікті кәсіпкерлер мен кәсіби басқарушы командаларға беру орынды.

Әйтпесе, технопарктер жоғары үміттер жүктелген, бірақ ұзақ мерзімді экономикалық тұрақтылығы жоқ заманауи ғимараттар ретінде қалып қою қаупіне ие.